Endometrioza to przewlekła choroba, w której tkanka podobna do błony śluzowej macicy rozwija się poza jej jamą – najczęściej na otrzewnej, jajnikach i jajowodach, a czasem na jelitach lub pęcherzu moczowym. Leczenie endometriozy dobiera się do nasilenia objawów, lokalizacji zmian i planów prokreacyjnych: od leczenia przeciwbólowego i hormonalnego po laparoskopowe usunięcie ognisk potwierdzone badaniem histopatologicznym.
Czym jest endometrioza i skąd się bierze
Prawidłowo endometrium wyściela wyłącznie jamę macicy i co miesiąc złuszcza się podczas miesiączki. W endometriozie komórki o podobnej budowie znajdują się w innych miejscach miednicy i jamy brzusznej, gdzie reagują na zmiany hormonalne cyklu, ale gromadząca się krew nie ma ujścia. Powoduje to przewlekły stan zapalny, powstawanie zrostów, nacieków i torbieli endometrialnych, nazywanych czekoladowymi. Wyróżnia się trzy główne postacie choroby: powierzchowną otrzewnową, torbiele endometrialne jajników oraz endometriozę głęboko naciekającą, która może obejmować więzadła macicy, przegrodę odbytniczo-pochwową, jelito lub pęcherz. Stopień zaawansowania nie zawsze idzie w parze z nasileniem bólu – niewielkie ogniska mogą dawać silne dolegliwości, a rozległe zmiany bywają wykrywane dopiero przy diagnostyce niepłodności.
Przyczyny choroby nie są w pełni poznane. Najczęściej przywoływane teorie mówią o wstecznym miesiączkowaniu, czyli cofaniu się krwi przez jajowody do jamy otrzewnej, o przekształcaniu się komórek otrzewnej pod wpływem różnych czynników oraz o predyspozycji genetycznej i zaburzeniach odpowiedzi immunologicznej. Według Światowej Organizacji Zdrowia endometrioza dotyczy około 1 na 10 kobiet w wieku rozrodczym, a ryzyko zwiększają między innymi obfite i długie miesiączki, wczesna pierwsza miesiączka, niska masa ciała oraz występowanie choroby w rodzinie.
Objawy, które powinny skłonić do konsultacji ginekologicznej
Najbardziej typowym objawem są bolesne miesiączki, których nasilenie z czasem rośnie i słabo reaguje na zwykłe leki przeciwbólowe. Do częstych dolegliwości należą także przewlekły ból miednicy i okolicy krzyżowej, ból podczas współżycia lub po nim, silne bóle owulacyjne, plamienia między miesiączkami i obfite krwawienia miesiączkowe. Gdy ogniska obejmują jelita lub pęcherz, pojawiają się zaparcia, wzdęcia, bolesne wypróżnianie, krew w stolcu lub bolesne oddawanie moczu, zwłaszcza w okresie okołomiesiączkowym.
Endometrioza bywa też przyczyną trudności z zajściem w ciążę. Zrosty w obrębie jajników i jajowodów mogą blokować drogę komórki jajowej, a przewlekły stan zapalny zaburza środowisko hormonalne i immunologiczne w jamie macicy. Nie każda kobieta z endometriozą ma problem z płodnością, ale przy staraniach o dziecko trwających ponad rok i współistniejących bólach miesiączkowych diagnostykę w tym kierunku warto podjąć wcześniej. Ponieważ objawy łatwo pomylić z zespołem jelita drażliwego czy zapaleniem pęcherza, od pierwszych dolegliwości do rozpoznania mija często kilka lat. Prowadzenie kalendarza bólu z zaznaczeniem dni cyklu ułatwia lekarzowi ocenę, czy dolegliwości mają związek z miesiączką.
Diagnostyka endometriozy – od wywiadu do laparoskopii
Diagnostyka zaczyna się od szczegółowego wywiadu: charakteru i rytmu bólu, jego związku z cyklem, przebiegu wcześniejszego leczenia i wywiadu rodzinnego. Kolejnym krokiem jest badanie ginekologiczne oraz USG przezpochwowe, które pozwala wykryć torbiele endometrialne jajników, ogniska głęboko naciekające, zrosty ograniczające ruchomość narządów i zmiany w ścianie jelita czy pęcherza. W wybranych przypadkach lekarz uzupełnia obrazowanie o rezonans magnetyczny miednicy, szczególnie przy podejrzeniu zmian w jelicie lub pęcherzu, gdy planowana jest operacja i trzeba dokładnie określić zakres nacieku. Do badania USG warto zgłosić się w pierwszej fazie cyklu, a wcześniejsze wyniki badań i opisy operacji przynieść ze sobą.
Ścieżkę diagnostyczną można skrócić małoinwazyjnym testem na endometriozę, w którym materiał pobiera się w gabinecie ginekologicznym w ciągu kilku minut, bez znieczulenia ogólnego, a następnie ocenia metodą molekularną. Test wykonuje się u kobiet z podejrzeniem choroby, aby ją potwierdzić lub wykluczyć, szczególnie gdy badania obrazowe są niejednoznaczne. Rozstrzygające pozostaje jednak badanie laparoskopowe: pozwala obejrzeć jamę brzuszną i miednicę, pobrać wycinki do badania histopatologicznego i w tym samym czasie usunąć wykryte zmiany.
Metody leczenia endometriozy
Leczenie zależy od rodzaju zmian, ich umiejscowienia, nasilenia objawów i tego, czy pacjentka planuje ciążę. W łagodniejszych postaciach stosuje się leczenie przeciwbólowe i przeciwzapalne oraz terapię hormonalną: progestageny, dwuskładnikową antykoncepcję hormonalną lub analogi GnRH. Celem jest zahamowanie wzrostu ognisk, zmniejszenie stanu zapalnego i ograniczenie bólu. Leczenie farmakologiczne nie usuwa jednak istniejących zmian i po jego zakończeniu objawy mogą powrócić.
Leczenie operacyjne polega na laparoskopowym usunięciu ognisk endometriozy, torbieli endometrialnych i zrostów. Zabieg wykonuje się w znieczuleniu ogólnym przez kilka małych nacięć, co pozwala na szybszy powrót do aktywności niż po operacji otwartej i w większości przypadków na zachowanie płodności. W niektórych ośrodkach do usuwania ognisk łączy się laparoskop z laserem. Operację rozważa się zwłaszcza przy torbielach endometrialnych, zmianach głęboko naciekających, silnym bólu nieustępującym po leczeniu zachowawczym oraz przy niepłodności. Uzupełnieniem terapii bywa fizjoterapia mięśni dna miednicy, praca z bliznami i zrostami oraz dieta przeciwzapalna, które pomagają łagodzić dolegliwości, ale nie zastępują leczenia przyczynowego.
Gdzie leczyć endometriozę w Bielsku-Białej
Ze względu na złożony przebieg choroby warto wybierać ośrodek, w którym diagnostyka, decyzja o leczeniu i ewentualna operacja odbywają się w jednym miejscu, a lekarz prowadzący ma doświadczenie w laparoskopowym leczeniu endometriozy. Ważny jest też dostęp do oddziału szpitalnego, ponieważ zabiegi usuwania ognisk głęboko naciekających wymagają hospitalizacji i obserwacji po operacji. W Bielsku-Białej prowadzi je Klinika Galena, klinika ginekologiczno-położnicza z oddziałem szpitalnym przy ul. Żywieckiej 71. Oferowane tam leczenie endometriozy w Bielsku-Białej obejmuje wywiad i badanie USG, małoinwazyjny test Endo-RNA qRT-PCR pobierany w gabinecie ginekologicznym oraz laparoskopię z pobraniem wycinków do badania histopatologicznego. Zabiegi usuwania ognisk endometriozy wykonuje się z użyciem laparoskopu i lasera, a przeprowadza je ginekolog-onkolog, który odbył staż w ośrodku w Pescarze u dr. Maurizio Rosatiego. Konsultacja pozwala ustalić, czy w danym przypadku wystarczy leczenie zachowawcze, czy wskazana jest operacja, oraz zaplanować dalszą kontrolę po zakończeniu terapii. Na pierwszą wizytę warto zabrać wyniki wcześniejszych badań USG, wypisy ze szpitala i listę przyjmowanych leków hormonalnych.
Najczęstsze pytania
Czy endometriozę można całkowicie wyleczyć?
Endometrioza jest chorobą przewlekłą i może nawracać także po operacji. Odpowiednio dobrane leczenie pozwala jednak u większości kobiet znacząco ograniczyć ból i poprawić jakość życia, dlatego ważna jest stała kontrola ginekologiczna.
Czy z endometriozą można zajść w ciążę?
Tak, wiele kobiet z endometriozą zachodzi w ciążę naturalnie. Przy trudnościach z płodnością laparoskopowe usunięcie ognisk i zrostów może zwiększyć szanse na poczęcie, a dalsze postępowanie ustala się indywidualnie.
Czy laparoskopia jest zawsze konieczna?
Nie. Przy łagodnych objawach i braku torbieli leczenie zaczyna się zwykle od terapii hormonalnej i przeciwbólowej. Laparoskopię zaleca się, gdy objawy są nasilone, zmiany naciekają głęboko lub choroba utrudnia zajście w ciążę.
Jak długo trwa powrót do aktywności po laparoskopii?
Pobyt w szpitalu trwa zwykle jedną lub dwie doby, a do codziennych czynności większość pacjentek wraca w ciągu 1-2 tygodni. Czas rekonwalescencji zależy od rozległości zmian i zakresu zabiegu.
Artykuł sponsorowany
