Zaloguj się.

Zaburzenia emocjonalne (początek w dzieciństwie)

» Główna » Indeks Chorób » Zaburzenia emocjonalne (początek w dzieciństwie)
Informacje o schorzeniu
Slowa Kluczowe:
dziecinne zachowanie, fobia, fobie w dzieciństwie, koszmary nocne, lęk, lęk przed obcymi, lęk przed separacją, lęk społeczny, lękliwość, maltretowanie, mutyzm, mutyzm wybiórczy, nadmierna czujność, napady złości, odmowa chodzenia do szkoły, płacz, przyciąganie uwagi, reaktywne zaburzenia przywiązania w dzieciństwie, rywalizacja w rodzeństwie, strach przed przebywaniem samemu, strach przed rozłąką, upór, wrażliwość, wycofanie, zaburzenia emocjonalne, zaburzenia emocjonalne rozpoczynające się zwykle w dzieciństwie, zaburzenia rozwoju fizycznego, zaburzenia selektywności przywiązania w dzieciństwie, zaburzenia więzi, zaburzenie więzi, zaburzony rozwój fizyczny, zahamowanie wzrostu, zaniedbanie
Stosowane leki: Brak powiązanych leków.
Eksperci znający się na tym schorzeniu:

Zaburzenia emocjonalne rozpoczynające się zwykle w dzieciństwie

W psychiatrii dziecięcej tradycyjnie dokonuje się rozróżnienia pomiędzy zaburzeniami emocjonalnymi specyficznymi dla dzieciństwa i okresu młodzieńczego a zaburzeniami nerwicowymi dorosłych.

Są cztery podstawowe uzasadnienia takiego rozróżniania. Po pierwsze, wyniki badań zgodnie wskazują, że zaburzenia emocjonalne w dzieciństwie nie mają wpływu na życie dorosłe. Jedynie mniejszość dzieci z zaburzeniami emocjonalnymi przejawia zaburzenia nerwicowe w dorosłości. Przeciwnie zaś, wiele nerwicowych zaburzeń osób dorosłych zaczyna się w wieku dojrzałym, bez znaczących związków z okresem dzieciństwa. Tym samym, pomiędzy zaburzeniami emocjonalnymi występującymi w tych dwu okresach życia wyraźny jest brak ciągłości. Po drugie, wiele spośród zaburzeń emocjonalnych zapoczątkowanych w dzieciństwie wydaje się być raczej przerysowaniem normalnych tendencji rozwojowych niż zjawisk, które są same w sobie jakościowo różne. Po trzecie, w związku z tym, co powiedziano powyżej, często teoretycznie zakłada się, że mechanizmy psychiczne odpowiedzialne za zaburzenia emocjonalne u dzieci nie są tymi samymi, co w przypadku nerwic u dorosłych. Po czwarte, w emocjonalnych zaburzeniach dzieciństwa trudniej jest wyraźnie wyodrębnić takie przypuszczalnie specyficzne jednostki, jak zaburzenia w postaci fobii lub zaburzenia obsesyjne.

Lęk przed separacją w dzieciństwie

U niemowląt i dzieci w wieku przedszkolnym normalnym zjawiskiem jest okazywanie pewnego lęku w obliczu realnej lub zagrażającej separacji od osób, z którymi są związane. Dziecięcy lęk separacyjny rozpoznawać należy wyłącznie wtedy, gdy strach przed separacją stanowi ognisko lęku i jeśli taki lęk powstaje wcześnie w dzieciństwie. Od normalnego lęku przed rozstaniem odróżnia go nietypowe nasilenie (wraz z nieprawidłowo długim utrzymywaniem się, poza zwykły zakres wieku) oraz jednoczesne występowanie istotnych trudności w funkcjonowaniu społecznym. Rozpoznanie wymaga ponadto stwierdzenia niewystępowania zaburzeń rozwoju i funkcjonowania osobowości. Nie należy tutaj zaliczać lęku separacyjnego, który powstaje w wieku rozwojowo nieodpowiednim (jak np. w wieku młodzieńczym), chyba że stanowi nieprawidłową kontynuację odpowiedniego wiekowo, właściwego lęku separacyjnego.

Wskazówki diagnostyczne

Konieczną dla rozpoznania cechą jest nadmierny, skonkretyzowany lęk przed rozłąką z tymi osobami, do których dziecko jest przywiązane (zwykle są to rodzice lub inni członkowie rodziny), nie stanowiący części uogólnionego lęku obejmującego wiele sytuacji. Lęk taki może przybierać postać:

a) powtarzających się koszmarów nocnych na temat rozłąki;

b) powtarzających się objawów fizycznych (nudności, bóle brzucha, bóle głowy, wymioty itp.) w sytuacjach związanych z rozdzieleniem od osoby, do której dziecko jest najbardziej przywiązane (jak np. wyjście z domu do szkoły);

c) utrwalonej niechęci lub odmowy chodzenia do szkoły z obawy przed rozłąką (raczej - niż z takich innych powodów, jak strach przed różnymi wydarzeniami w szkole);

d) utrwalonej niechęci lub odmowy kładzenia się spać, jeśli nie ma w pobliżu osoby, z którą dziecko jest najbardziej związane ;

e) dominującego, nierealistycznego zamartwiania się nieszczęściami, które mogłyby spaść na ważne dla dziecka osoby lub strachu, że osoby te wyjdą i nie wrócą;

f) utrwalonego, utrzymującego się w domu, w ciągu dnia strachu przed przebywaniem samemu, albo bez osoby, do której dziecko jest najbardziej przywiązane;

g) nierealistycznego, dominującego zamartwiania się, że jakieś nieszczęśliwe zdarzenia, jak:  porwanie, zagubienie się, przyjęcie do szpitala lub śmierć, rozdzieli dziecko od najbliższej mu osoby;

h) nadmiernego, nawracającego distresu (przejawiającego się płaczem, napadami złości, lękiem, uczuciem nieszczęścia, apatią, albo wycofaniem społecznym) w oczekiwaniu na osobę, do której dziecko jest najbardziej przywiązane, albo w czasie rozstawania się z nią lub bezpośrednio potem.

Wiele sytuacji związanych z rozłąką, wiąże się także z innymi potencjalnymi źródłami stresu i lęku. Do rozpoznania konieczne jest wykazanie, że wspólnym elementem powodującym lęk w różnych sytuacjach jest okoliczność rozłąki z najbliższą dziecku osobą. Wątpliwości powstają najczęściej w przypadku odmowy chodzenia do szkoły (albo "fobii"). Często odzwierciedla się w niej lęk separacyjny, ale czasami (szczególnie w wieku młodzieńczym) może być inaczej. Nie należy tu uwzględniać odmowy pójścia do szkoły, która wystąpiła po raz pierwszy w wieku młodzieńczym, chyba że jest pierwotnie funkcją lęku separacyjnego a lęk ten był już stwierdzany w okresie dzieciństwa.

Zaburzenie lękowe w postaci fobii w dzieciństwie

Dzieci, tak jak dorośli, mogą doznawać lęku skupionego na różnorodnych przedmiotach i sytuacjach. Niektóre z tych lęków (albo fobii), np. agorafobia, nie stanowią części prawidłowego rozwoju psychospołecznego. Jednakże, niektóre spośród lęków są specyficznie związane z fazami rozwojowymi i pojawiają się (do pewnego stopnia) u większości dzieci. Dotyczy to m.in. strachu przed zwierzętami w wieku przedszkolnym.

Wskazówki diagnostyczne

Kategorii tej należy używać tylko do określania lęków specyficznie związanych z fazami rozwojowymi, jeśli spełniają one dodatkowe kryteria, a mianowicie:

a) stopień lęku jest klinicznie nieprawidłowy;

b) lęk nie jest częścią zaburzenia bardziej uogólnionego; 

c) początek przypada na odpowiedni wiek rozwoju.

Lęk społeczny w dzieciństwie

Normalnym zjawiskiem w drugiej połowie pierwszego roku życia jest ostrożność wobec obcych, podobnie jak we wczesnym dzieciństwie normalny jest pewien stopień społecznej obawy lub społecznego lęku, gdy dziecko spotyka się z nowymi, obcymi lub społecznie zagrażającymi sytuacjami. Kategorię tę powinno się więc stosować tylko w przypadkach zaburzeń powstających przed 6 rokiem życia oraz takich, które są nietypowe zarówno ze względu na stopień nasilenia, jak i na towarzyszące im problemy funkcjonowania społecznego, które nie należą do bardziej uogólnionych zaburzeń lękowych.

Wskazówki diagnostyczne

Dzieci z tymi zaburzeniami unikają osób obcych albo przejawiają wobec nich trwały lub nawracający lęk. Taki strach występować może głównie w stosunku do rówieśników lub głównie w stosunku do dorosłych albo w obu przypadkach. Strachowi towarzyszy prawidłowego stopnia wybiórcze przywiązanie do rodziców lub innych osób z rodziny. Strach przed spotkaniami towarzyskimi lub ich unikanie osiągają stopień wykraczający poza granice normy wiekowej dziecka i towarzyszą im istotne klinicznie problemy funkcjonowania społecznego.

Zaburzenie związane z rywalizacją w rodzeństwie

Duża część, a nawet większość małych dzieci wykazuje pewien stopień zaburzeń emocjonalnych po urodzeniu się młodszego (zwykle bezpośrednio młodszego) rodzeństwa. Są to, w większości przypadków, zaburzenia łagodne, ale rywalizacja lub zazdrość rozpoczynające się po urodzeniu rodzeństwa mogą być wyjątkowo trwałe.

Wskazówki diagnostyczne

Zaburzenie charakteryzuje się współistnieniem:

a) początku w ciągu miesięcy po urodzeniu się młodszego (zwykle bezpośrednio młodszego) rodzeństwa;

b)  zaburzeń emocjonalnych nieprawidłowych zarówno pod względem stopnia, jak i trwałości, którym towarzyszą problemy psychospołeczne;

c) stwierdzonej rywalizacji lub zazdrości wobec rodzeństwa.

Zazdrość/rywalizacja między rodzeństwem przejawiać może się poprzez nasilone współzawodnictwo o zainteresowanie i uczucia rodziców, jednak aby uznać ją za nieprawidłową musi wiązać się z niezwykle dużym nasileniem uczuć negatywnych. W ciężkich przypadkach mogą jej towarzyszyć: otwarta wrogość, fizyczne urazy lub inna złośliwość w stosunku do młodszego brata czy siostry, albo podrywanie jego/jej pozycji. W mniej nasilonych przypadkach może polegać na wyraźnej niechęci do dzielenia się, na braku pozytywnego traktowania i na nieprzyjaznym sposobie odnoszenia się.

Zaburzenia emocjonalne mogą przybierać jedną z kilku form, w tym często utratę uprzednio nabytych umiejętności (takich, jak kontrola pęcherza lub zwieraczy) i tendencję do dziecinnych zachowań.  Często zdarza się, iż starsze dziecko dąży do naśladowania młodszego w takich czynnościach, które są źródłem rodzicielskiego zainteresowania, jak np. karmienie. Zwykle dochodzi też do nasilenia zachowań opozycyjnych lub konfrontacyjnych w stosunku do rodziców, napadów złości lub dysforii przejawianych w postaci lęku, poczucia nieszczęścia lub społecznego wycofania. Zaburzeniom ulegać może również sen. Dzieci często wywierają wtedy na rodziców presję, w celu przyciągnięcia ich zainteresowania, np. w momencie kładzenia się do łóżka.

 Zaburzenia funkcjonowania społecznego rozpoczynające się zwykle w dzieciństwie lub w wieku młodzieńczym

Jest to dość zróżnicowana grupa zaburzeń, których wspólną cechą są rozpoczynające się w okresie rozwoju zaburzenia funkcjonowania społecznego. Tych zaburzeń funkcjonowania społecznego (w przeciwieństwie do całościowych zaburzeń rozwoju) nie charakteryzują wyraźne deficyty społeczne dotyczące ogółu dziedzin funkcjonowania. Zwykle towarzyszą im poważne zakłócenia lub ograniczenia środowiskowe, którym w wielu przypadkach przypisywane jest istotne znaczenie. Nie istnieje wyraźna różnica w zakresie płci. Powszechnie uznawana jest celowość wyodrębnienia tej kategorii zaburzeń społecznego funkcjonowania, choć definiujące je kryteria diagnostyczne oraz brak zgodności w sprawie podziału i klasyfikacji wzbudzają wątpliwości.

 Mutyzm wybiórczy

Stan ten cechuje się spowodowaną emocjonalnie wybiórczością mówienia, polegająca na tym, że dziecko mówi w pewnych sytuacjach, ale milczy w innych. Zaburzenie to rozwija się najwcześniej we wczesnym dzieciństwie, tak samo często występuje u obu płci. Towarzyszącymi są tu też zwykle takie specyficzne cechy osobowości, jak: wycofywanie się, społeczny lęk, wrażliwość i upór. W przypadkach typowych, dziecko rozmawia w domu lub z bliskimi przyjaciółmi, a milczy w szkole lub w stosunku do obcych, jednak mogą również występować inne wzorce zachowania (włączając w to wzorzec przeciwstawny).

Wskazówki diagnostyczne

Rozpoznanie zakłada:

a) wyraźne dowody, że dziecko w niektórych sytuacjach może mówić i mówi normalnie, albo prawie normalnie;

b) wystarczający do społecznego komunikowania się poziom kompetencji w posługiwaniu się mową;

c) prawidłowy lub bliski prawidłowemu poziom rozumienia mowy.

U wyraźnej mniejszości dzieci z mutyzmem wybiórczym występują jednak opóźnienia w rozwoju mowy, albo na trudności artykulacji. Pomimo obecności tych problemów, rozpoznanie można ustalić pod warunkiem, że mowa dziecka jest dostatecznie rozwinięta i pozwala na skuteczną komunikację oraz że wyraźna jest różnica w posługiwaniu się mową w zależności od kontekstu społecznego, przejawiająca się tym, że dziecko czasami mówi płynnie, a w innych sytuacjach zachowuje się mutystycznie lub niemal mutystycznie. Konieczne jest ustalenie, że brak mówienia występuje w określonych, ale nie w innych sytuacjach społecznych. Rozpoznanie wymaga, by brak mówienia był utrwalony w czasie, sytuacje zaś, w których dziecko mówi lub nie, występowały w sposób konsekwentny i przewidywalny.

W większości przypadków występują inne, nie będące warunkiem rozpoznania, zaburzenia społeczno - emocjonalne. Zaburzenia takie nie tworzą spójnego wzorca, ale zazwyczaj obserwuje się nieprawidłowe cechy temperamentu (zwłaszcza społeczną wrażliwość, lęk społeczny i społeczne wycofanie się). Pospolite są zachowania opozycyjne.

 Reaktywne zaburzenia przywiązania w dzieciństwie

Zaburzenie to, występujące u niemowląt i małych dzieci charakteryzuje się utrwalonymi nieprawidłowościami wzorców interakcji społecznych dziecka, którym towarzyszą zaburzenia emocjonalne i które zależne są od wydarzeń w środowisku dziecka. Cechami typowymi dla tych zaburzeń są nadmierna czujność i lękliwość, nie zmieniające się pod wpływem pocieszania. Powszechne jest także ograniczenie stosunków z rówieśnikami, bardzo często występuje agresja wobec siebie i innych oraz poczucie nieszczęścia, a w niektórych przypadkach mogą występować zaburzenia wzrostu. Zespół ten jest prawdopodobnie bezpośrednim rezultatem znacznego zaniedbania, maltretowania lub złego obchodzenia się z dzieckiem przez rodziców. Szeroko uznawane i akceptowane jest występowanie tego typu wzorca, ale wciąż utrzymuje się niepewność w sprawie kryteriów diagnostycznych i granic zespołu. Kategoria ta została włączona do klasyfikacji ze względu na jej znaczenie dla zdrowia publicznego oraz ze względu na pewność, że tego typu zaburzenie występuje. Ponadto, opisany wzorzec zachowania nie spełnia wyraźnie kryteriów innych kategorii diagnostycznych.

Wskazówki diagnostyczne

Najistotniejszym objawem jest nieprawidłowy wzorzec związku z osobami opiekującymi się dzieckiem. Rozwija się przed 5 rokiem życia dziecka, pociąga za sobą nieumiejętność przystosowania nie spotykaną zwykle u normalnych dzieci i jest utrwalony, choć jeszcze reaguje na wystarczająco wyraźne zmiany sposobu wychowania.

Małe dzieci z tym zespołem wykazują zupełnie sprzeczne lub dwuznaczne reakcje społeczne, które  szczególnie widoczne są w trakcie rozstań i powitań. Trzymane na rękach dziecko może usilnie spoglądać w dal, zbliżając się może odwracać wzrok, a na opiekunów reagować mieszaniną zbliżania się, unikania i oporu wobec pocieszania. Zaburzenia emocjonalne mają swój wyraz w braku reakcji emocjonalnych, poczuciu nieszczęścia,, takich reakcjach wycofania, jak zwijanie się w kłębek na podłodze i/albo reakcjach agresywnymi wobec stanu własnego lub cudzego distresu. U niektórych dzieci występują lękliwość i nadmierna czujność (opisywana czasami jako baczna, nieustanna obserwacja otoczenia), nie zmieniające się pod wpływem pocieszania. W większości przypadków, dzieci wykazują zainteresowanie kontaktami z rówieśnikami, ale wspólna zabawa jest utrudniona ze względu na negatywne reakcje emocjonalne. Zaburzeniu więzi mogą towarzyszyć zahamowanie wzrostu i zaburzony rozwój fizyczny.

Wiele normalnych dzieci, zdradza brak poczucia bezpieczeństwa w swym wybiórczym przywiązaniu do jednego z rodziców, jednak nie należy tego mylić z reaktywnymi zaburzeniami więzi, które różnią się w kilku zasadniczych sprawach. Zaburzenie charakteryzuje nieprawidłowy typ braku poczucia bezpieczeństwa, którego nie obserwuje się u normalnych dzieci, a przejawiający się w wyraźnie sprzecznych reakcjach społecznych. Nieprawidłowe reakcje odnoszą się do różnych sytuacji społecznych i nie są ograniczone wyłącznie do relacji między dzieckiem a jego opiekunem. Możliwe do zaobserwowania są: brak reakcji na pocieszanie i towarzyszące zaburzenia emocjonalne w postaci apatii, poczucia nieszczęścia lub lękliwości.

Od całościowych zaburzeń rozwoju odróżnia to zaburzenie pięć poniższych cech:

a) chociaż zaburzone wzorce interakcji społecznych są w różnych sytuacjach podstawową cechą zachowania dzieci z reaktywnymi zaburzeniami przywiązania, ustępują one w znacznym stopniu, jeśli dziecko zostaje umieszczone w normalnym środowisku wychowawczym, zapewniającym ciągłą i odpowiedzialną opiekę; nie zdarza się to w przypadku całościowych zaburzeń rozwoju;

b) w przeciwieństwie do autyzmu, reaktywnym zaburzeniom więzi nie towarzyszą trwałe, poważne deficyty poznawcze nie zmieniające się pod wpływem zmian w otoczeniu;

c) pomimo iż dzieci z reaktywnymi zaburzeniami przywiązania mogą wykazywać zaburzenia rozwoju mowy, nie przejawiają typowych dla autyzmu, jakościowych zaburzeń komunikacji;

d) dzieci z reaktywnymi zaburzeniami więzi przejawiają normalną zdolność do interakcji społecznych i zdolność społecznego reagowania, podczas gdy dzieci z całościowymi zaburzeniami rozwoju tych zdolności nie mają;

e) trwale ograniczone, powtarzające się i stereotypowe wzorce zachowania, zainteresowań i aktywności nie są charakterystyczne dla reaktywnych zaburzeń przywiązania;

Reaktywne zaburzenia przywiązania prawie zawsze powstają w wyniku niewłaściwej opieki nad dzieckiem, która może przybierać formę psychicznego (stały brak reakcji na inicjowanie przez dziecko kontaktu, surowe kary oraz wybitnie nieudolne rodzicielstwo) albo fizycznego (stałe lekceważenie podstawowych fizycznych potrzeb dziecka, powtarzające się celowe urazy lub niewłaściwe żywienie) maltretowania lub zaniedbywania dziecka. Ze względu na to, że wiedza na temat związków tego zaburzenia z nieodpowiednią opieką nad dzieckiem jest niedostateczna, stwierdzenie niedostatków i zakłóceń środowiskowych nie jest wymagane do rozpoznania. Jednak, gdy maltretowanie i zaniedbania nie występują, należy zachować ostrożność w ustalaniu rozpoznania.  Z drugiej strony, nie należy stawiać tego rozpoznania automatycznie gdy maltretowanie i zaniedbania występują, bowiem nie wszystkie maltretowane i zaniedbane dzieci przejawiają reaktywne zaburzenia przywiązania.

 Zaburzenia selektywności przywiązania w dzieciństwie

Jest to szczególny wzorzec nieprawidłowego funkcjonowania społecznego, powstający w pierwszych pięciu latach życia dziecka, który po ustaleniu się, ma tendencję do utrzymywania się i nieustępowania nawet wtedy, gdy w otoczeniu zajdą znaczne zmiany. W wieku 2 lat przejawia się zwykle jako niezogniskowany typ przywiązania, rozlany i „przywierający”. W wieku 4 lat, takie rozlane, niezogniskowane przywiązanie pozostaje, ale "przywieranie" zostaje zastąpione zachowaniem przyciągającym zainteresowanie i niezróżnicowanym zachowaniem przyjacielskim. W środkowym i późniejszym dzieciństwie dzieci mogą być zdolne lub niezdolne do selektywnych więzi, ale zachowanie polegające na przyciąganiu zainteresowania często utrzymuje się. Zależnie od okoliczności, mogą im także towarzyszyć zaburzenia emocjonalne i zaburzenia zachowania. Zespół ten charakterystyczny jest dla dzieci wychowywanych od niemowlęctwa w instytucjach, choć występuje także w innych sytuacjach. Panuje opinia, iż po części jest on wynikiem trwałego braku możliwości rozwoju wybiórczego przywiązania, spowodowanego bardzo częstymi zmianami opiekunów. Opis zespołu zawiera: występowanie braku wybiórczych więzi, utrzymywanie się słabych interakcji społecznych oraz brak ich specyficzności w odniesieniu do sytuacji.

Wskazówki diagnostyczne

Warunkiem rozpoznania jest zaobserwowanie, iż dziecko przejawia znaczny brak wybiórczych więzi podczas pierwszych 5 lat życia z towarzyszącym zachowaniem typu "przywierania" w niemowlęctwie i/albo niezróżnicowanie przyjacielskim zachowaniu, z tendencją do zwracania na siebie uwagi w środkowym lub późniejszym okresie dzieciństwa. Zwykle obecne są trudności w nawiązywaniu bliskich, ufnych relacji z rówieśnikami. Na te objawy mogą, ale nie muszą nakładać się zaburzenia zachowania i emocji (w pewnej mierze zależne od aktualnych okoliczności). W większości przypadków zaburzenie wiąże się ze znaczną nieciągłością w wychowaniu dziecka w pierwszych latach jego życia lub z wielokrotnymi zmianami miejsca zamieszkania rodziny (jak to bywa w przypadku umieszczania dziecka w wielu rodzinach zastępczych).

Dyskutuj na forum publicznym

Dyskusje z tego forum są także wyświetlane na forum farmakologia kliniczna, psychiatria, psychiatria dzieci i młodzieży.
Strona 1
Tytul Wyświetleń Odpowiedzi Ostatni Wpis
Strona 1
Nowy wątek

Treści zawarte w portalu nie mogą być traktowane jako porada lekarska. Pamietaj aby zawsze zgłosić się do lekarza odpowiedniej specjalności celem prawidłowego rozpoznania i leczenia Twoich dolegliwości.